РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН — ТАҲКИМИ ДАВЛАТДОРӢ ВА НАҚШИ ИЛМ ДАР РУШДИ КИШВАР

RUZI-PREZIDENT-9 (3).jpg

Ҳар сол 16 ноябр дар Тоҷикистон Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил мегардад. Дар ин рӯз, соли 1994, пас аз қабули Конститутсияи Тоҷикистони соҳибистиқлол, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бори нахуст ба ҳайси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон савганд ёд карданд. Бо Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 14 майи соли 2016, № 1320, 16 ноябр расман ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар гардид. Ин сана ба даврае рост меояд, ки дар он барқарорсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, таъмини сулҳ ва муайян кардани самти рушди кишвар аз масъалаҳои асосии ҷомеа буданд.

Дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон ба ҷанги шаҳрвандӣ рӯ ба рӯ гардид. Дар он шароит ба роҳ мондани фаъолияти мақомоти давлатӣ, таъмини амнияти шаҳрвандон ва фароҳам овардани шароит барои музокирот вазифаҳои аввалиндараҷа буданд. Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи ноябри соли 1992 баргузор шуд, дар ин раванд аҳамияти таърихӣ дошт. 19 ноябр дар ҳамин иҷлосия Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд.

Қабули Конститутсия бо раъйпурсии умумихалқӣ 6 ноябри соли 1994 барои ташаккули низоми давлатдории Тоҷикистони соҳибистиқлол заминаи ҳуқуқӣ гузошт. Конститутсия сохтори ҳокимияти давлатӣ, доираи ваколатҳои мақомоти он ва кафолатҳои ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро муайян намуд. Савгандёдкунии Президент дар 16 ноябри ҳамон сол оғози иҷрои ваколатҳои президентӣ тибқи Конститутсияи нав буд. Мутобиқи моддаи 64-и Конститутсия, Президент сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия буда, ҳомии Конститутсия, қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин кафили истиқлолияти миллӣ ва тамомияти арзии кишвар мебошад.

Дар таърихи давлатдории навини Тоҷикистон нақши Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар пешбурди музокироти сулҳ ҷойгоҳи муҳим дорад. Пас аз чанд даври музокироти байни тоҷикон, 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид. Тавофуқи ҷонибҳо, ки бо мусоидати Созмони Милали Муттаҳид ба даст омад, барои поён додан ба ҷанги шаҳрвандӣ ва барқарорсозии кишвар шароит фароҳам овард.

Барои ҷомеаи илмӣ сулҳ маънои мушаххас дошт. Пажӯҳишҳои дарозмуддат, омода кардани мутахассисон ва ҳамкории илмӣ ба фаъолияти пайвастаи муассисаҳо вобастаанд. Омӯзиши пиряхҳо мушоҳидаҳои мунтазамро дар тӯли солҳо талаб мекунад. Таҳқиқ ва нашри дастхатҳои нодир низ аз ҳифзи сарчашмаҳо, дастрасии муҳаққиқон ба онҳо ва идомаи кори чанд насли мутахассисон вобаста аст. Суботи кишвар имкон дод, ки чунин корҳо пайгирона пеш бурда шаванд.

Дар мулоқот бо аҳли илм ва маорифи кишвар 30 майи соли 2024 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба баланд бардоштани сатҳи таълими илмҳои табиӣ ва риёзӣ, рушди тафаккури техникӣ, дастгирии ихтироъкорӣ ва беҳтар кардани сифати тайёр намудани кадрҳои илмӣ таваҷҷуҳ зоҳир намуданд. Ин масъалаҳо бо ҳадафҳои ташаббуси эълон намудани солҳои 2020–2040 ҳамчун «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» пайванди мустақим доранд.

Дар сатҳи давлатӣ барои пешбурди ин корҳо санадҳои мушаххас қабул шудаанд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон» аз 20 апрели соли 2021, № 1780, асосҳои ҳуқуқии фаъолияти Академияро муайян мекунад. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 28 марти соли 2023, № 136, Барномаи давлатии рушд ва таҳкими заминаи илмию таҷрибавии Академия барои солҳои 2023–2027 тасдиқ шудааст. Қарори Ҳукумат аз 28 феврали соли 2025, № 114, самтҳои афзалиятноки таҳқиқоти илмӣ ва илмию техникиро то соли 2030 муайян менамояд.

Аҳамияти ин тадбирҳо дар он зоҳир мегардад, ки муассисаҳои илмӣ то чӣ андоза метавонанд таҳқиқоти босифат анҷом диҳанд ва натиҷаҳои онро дастраси ҷомеа созанд. Барои ин таҷҳизоти озмоишгоҳӣ бояд дар барномаҳои мушаххаси таҳқиқотӣ ба кор равад, мушоҳидаҳои саҳроӣ мунтазам гузаронида шаванд ва муҳаққиқони ҷавон дар ҳамаи марҳилаҳои пажӯҳиш, аз ҷамъоварии маълумот то таҳлил ва нашри натиҷаҳо, иштирок намоянд.

Омӯзиши пиряхҳо ва захираҳои об яке аз самтҳоест, ки робитаи илмро бо ниёзҳои Тоҷикистон равшан нишон медиҳад. Маълумот дар бораи тағйирёбии масоҳат ва ҳаҷми пиряхҳо барои арзёбии захираҳои об, банақшагирии истифодаи онҳо ва омӯзиши хатари офатҳои табиӣ аҳамият дорад. Бо қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид аз 14 декабри соли 2022 соли 2025 Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон гардид. Ин иқдом барои густариши ҳамкории пажӯҳишӣ ва табодули маълумоти илмӣ дар масъалаи ҳифзи пиряхҳо имконият фароҳам овард.

Дар соҳаи илмҳои ҷамъиятӣ ва гуманитарӣ омӯзиши таърихи давлатдорӣ, забони тоҷикӣ ва мероси хаттӣ барои шинохти гузашта аҳамияти хос дорад. Ҳангоми таҳқиқи дастхат пажӯҳишгар нусхаҳои гуногунро муқоиса мекунад, заминаи таърихии асарро меомӯзад ва матнро бо тавзеҳот ба нашр мерасонад. Нашри илмии чунин осор ба омӯзгорон, донишҷӯён ва хонандагон имкон медиҳад, ки бо сарчашмаҳои таърихӣ ва адабӣ бевосита шинос шаванд.

Омода кардани насли нави олимон шарти идомаи ин корҳост. Муҳаққиқи ҷавон дар ҳайати гурӯҳи илмӣ тарзи гузоштани саволи пажӯҳишӣ, интихоби усули мувофиқ, санҷиши натиҷаҳо ва пешниҳоди хулосаи асоснокро меомӯзад. Маҳз ҳамин таҷриба ба ӯ имкон медиҳад, ки минбаъд масъулияти таҳқиқоти мустақилро ба ӯҳда гирад. Ҳамкории пажӯҳишгоҳҳои Академия бо донишгоҳҳо, муассисаҳои давлатӣ ва корхонаҳо метавонад ба он мусоидат кунад, ки натиҷаҳои пажӯҳиш ба барномаҳои таълимӣ, қарорҳои соҳавӣ ва истеҳсолот роҳ ёбанд.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон моро ба ёдоварии роҳи тайкардаи кишвар ва андеша дар бораи саҳми ҳар яки мо дар рушди минбаъдаи он водор месозад. Барои аҳли илм ин саҳм дар пажӯҳиши дақиқ, омода кардани мутахассисони ҷавон, ҳифзи мероси миллӣ ва пешниҳоди роҳҳои аз ҷиҳати илмӣ асосноки ҳалли масъалаҳои ҷомеа ифода меёбад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муборак бод! Ба мардуми Тоҷикистон сулҳу осоиш ва ба аҳли илму маориф дар фаъолияти пажӯҳишиву омӯзгорӣ комёбиҳо орзумандем.

Шарифзода А.Р. - сардори Раёсати баҳисобгирии муҳосибавӣ, банақшагирии ммолиявӣ ва моликияти АМИТ

readers loved this